خبرگزاری هرانا – آنچه در پی میآید گزارش ماهانه و اجمالی از وضعیت حقوق بشر در ایران در دوره زمانی شهریور ماه ۱۴۰۵ است که به همت نهاد آمار، نشر و آثار مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران تهیه شده است، این گزارش، تصویری گسترده و تکاندهنده از نقض حقوق بشر در ابعاد مختلف ارائه میدهد. از اجرای حکم اعدام تا نقض آزادیهای فردی و اجتماعی، از خشونت نظامی و قضایی تا مشکلات کارگری و اعتراضات، همگی نشاندهنده چالشهای جدی در زمینه رعایت حقوق بشر در ایران هستند. این گزارش همچنین بر میزان بالای اعدامها، بازداشتها، و محکومیتهای سنگین بر اساس اتهامات مختلف تاکید دارد و نشان میدهد که این رویدادها در سراسر کشور گستردهاند.
خلاصه اجرایی
در طول شهریور ماه ۱۴۰۵، شاهد گسترهای از نقضهای حقوق بشر در سراسر ایران بودیم. با ارزیابیهای دقیق و گزارشهای دریافتی، مجموعاً صدها مورد نقض حقوق بشر شناسایی و ثبت شده است که شامل نقض حقوق زندانیان، آزادی بیان، حقوق کودک، خشونتهای خانگی، خشونت مبتنی بر جنسیت، بهداشت و محیط زیست، حقوق کار، و خشونت نظامی و قضایی میشود.
یافتههای کلیدی این گزارش عبارتاند از:
اجرای حکم اعدام در مواردی که فرآیندهای عدالتی منصفانه رعایت نشده است.
سرکوب گسترده آزادی بیان و بازداشتهای خودسرانه.
افزایش نگرانکننده خشونت علیه زنان.
تداوم نقض حقوق کار و شرایط کاری ناعادلانه.
استفاده بیرویه از زور توسط نیروهای انتظامی و امنیتی
دوره گزارشدهی این گزارش شهریور ۱۴۰۵ است و تعداد کل موارد نقض گزارش شده بیانگر یک وضعیت نگرانکننده و فوریت برای توجه جامعه بینالمللی و دولت ایران به این مسائل است.
مقدمه
هدف از تهیه و انتشار این گزارش، افزایش آگاهی و فراهم آوردن شواهد مستدل برای تاثیرگذاری بر سیاستگذاریها و اقدامات ملی و بینالمللی به منظور مقابله با نقض حقوق بشر در ایران است. مجموعه فعالان حقوق بشر بر این باور است که نظارت دقیق و مستمر بر وضعیت حقوق بشر و انتشار گزارشهایی از این دست، زمینهساز ایجاد تغییر و پاسخگویی در برابر نقضهای رخ داده است. از این رو، ما بر اهمیت اطلاعرسانی مستقل و دقیق تاکید داریم تا از طریق آگاهیبخشی و فشارهای بینالمللی، شاهد بهبود وضعیت حقوق بشر در ایران باشیم.
تحلیل دقیق نقض حقوق بشر
حق حیات (اعدام)
تعریف اجمالی: حق اساسی هر فرد برای داشتن زندگی، بدون تهدید به مرگ به دست دیگران یا دولت. این حق شامل حمایت از افراد در برابر اعمالی است که میتواند منجر به مرگ غیرقانونی شود، از جمله قتل عمد، مرگهای ناشی از نادیده گرفتن معیارهای ایمنی، و اعدامهای بدون دادرسی منصفانه است.
گزارش تخلفات: هرانا در شهریور ۱۴۰۵، ۸۲ مورد نقض را در بخش اعدام ثبت کرد که شامل ۷۵ مورد اجرای حکم از جمله ۵ زن، ۲۹ مورد محکومیت از جمله ۳ زن و ۸ مورد تایید حکم در دیوان عالی کشور است.
نمونهها:
- مرکز رسانه قوه قضاییه از اجرای حکم اعدام حسین پدران، زندانی متهم به جاسوسی و همکاری اطلاعاتی به نفع اسرائیل خبر داد.
- مرکز رسانه قوه قضاییه اعلام کرد که مجید آدینه، از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ در کرج اعدام شد.
- حسین رسولی نسب، از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ در شاندیز، توسط دادگاه انقلاب مشهد از بابت اتهام «محاربه» به اعدام محکوم شد.
تأثیر: نقض حق حیات میتواند پیامدهای ویرانگری برای جامعه داشته باشد، از جمله ایجاد حس ناامنی و بیثباتی. این نقضها میتوانند به فرهنگ خشونت دامن بزنند و اعتماد عمومی به دستگاههای حکومتی و قضایی را کاهش دهند. هنگامی که حق حیات تضمین نمیشود، افراد ممکن است در سایه هراس از بهره برداری از حقوق دیگر خود خودداری کنند.
آزادی اندیشه و بیان
آزادی بیان: حق ابراز آزادانه اندیشه و عقاید از طریق گفتار، نوشتار و سایر اشکال ارتباط بدون ترس از انتقام یا مجازات قانونی است.
گزارش تخلفات: هرانا در این ماه، ۴۰۳ مورد بازداشت، صدور ۷۷۳۷ ماه حبس، ۲۴ ماه تبعید، ۲ میلیارد و ۴۰۴ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان جزای نقدی، ۳ مورد ممنوع الخروجی و ۲۲۷ ضربه شلاق برای ۱۱۱ شهروند، ۲۳ مورد احضار به مراجع قضایی، ۵ مورد محاکمه، ۱ مورد مجرم شناختن نشریات، ۷ مورد اجرای حکم حبس، ۸ مورد تفتیش منزل و ۲۴۰ مورد مصادره منزل و اموال را به ثبت رساند.
نمونه ها:
- علیرضا نامی، از بازداشتشدگان مرتبط با اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ که در زندان تهران بزرگ محبوس است، توسط شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران به ۳۰ سال حبس محکوم شد.
- ترانه رحیمی، نوید الیاسی، ابوالفضل دادگستر، مهدی منصوری، احمدرضا سعیدی، مهرداد بوئری، محمدمهدی اسدی، آرمین غلامی، پارسا جعفری و مهدی جعفری (خسروی)، ۱۰ متهم پرونده موسوم به «میدان شهدای اصفهان»، توسط شعبه اول دادگاه انقلاب اصفهان هر یک به اعدام و ۱۱ سال حبس محکوم شدند. همچنین رومینا رحیمی، میلاد بوئری، حامد مهرعلیان، ستایش ساعدی، سجاد عابدی و علی بوئری، شش متهم دیگر این پرونده، در مجموع به ۱۴۶ سال حبس محکوم شدهاند. این احکام در مرحله بدوی صادر شده است.
- مطهره گونهای، فعال دانشجویی، برای اجرای حکم حبس خود بازداشت و راهی زندان شد. وی پیشتر توسط دادگاه انقلاب به ۲۱ ماه حبس محکوم شده بود که از این میزان، ۱۵ ماه حبس به عنوان مجازات اشد در خصوص او قابل اجرا است.
تاثیر: این نقضها نه تنها صدای افراد را سرکوب میکند، بلکه فضایی از ترس ایجاد کرده و مانع از بحثهای آزاد و انتقادی میشود که برای یک جامعه سالم ضروری است.
زندان
حقوق زندانیان: تضمین کرامت و حقوق اساسی افراد زندانی، از جمله دسترسی به درمان مناسب و عدالت. این شامل حمایت از زندانیان در برابر شکنجه، بیعدالتی و شرایط نامناسب نگهداری است.
گزارش تخلفات: هرانا در این ماه، ۷۸ مورد نقض حقوق را در بخش زندانیان ثبت کرد که شامل ۳۰ مورد بی خبری از سرنوشت بازداشت شده، ۷۴ مورد بلاتکلیفی، ۱ مورد شکنجه روحی، ۴ مورد انتقال زندانی به انفرادی، ۱۱ مورد عدم دسترسی به وکیل، ۱۷ مورد عدم رسیدگی پزشکی، ۵ مورد عدم تفکیک جرایم زندانی، ۲ مورد اعمال فشار، ۳ مورد محرومیت از حق تماس زندانی، ۳ مورد محرومیت از مرخصی استعلاجی و ۳ مورد اعتصاب غذای زندانی است.
نمونه ها:
- احمد کیشمس، شهروند اهل ایذه، با وجود گذشت بیش از ۱۰ ماه از زمان بازداشت، به صورت بلاتکلیف در زندان شیبان اهواز نگهداری میشود. وی علیرغم ابتلا به بیماری کلیوی و بروز مشکلات بینایی، از رسیدگی مناسب پزشکی محروم مانده است.
- مجتبی ازهدی، شهروند اهل جوین و از بازداشتشدگان مرتبط با اعتراضات دی ماه ۱۴۰۴ که در زندان وکیل آباد مشهد محبوس است، علیرغم گذشت نزدیک به هشت ماه از زمان بازداشت، کماکان در بلاتکلیفی قضایی به سر میبرد. وی که در جریان اعتراضات از ناحیه صورت و گردن مورد اصابت گلوله ساچمهای قرار گرفته بود، کماکان از رسیدگی پزشکی جهت خارج کردن تعدادی از ساچمههای باقی مانده در پیشانی و پشت چشم خود محروم مانده است.
- ندا بدخش، شهروند بهائی ۶۲ ساله محبوس در زندان دولت آباد اصفهان، با وجود ابتلا به بیماریهای متعدد از جمله دیابت و سیاتیک، کماکان از رسیدگی تخصصی پزشکی و اعزام به مراکز درمانی خارج از زندان محروم مانده است.
تأثیر: نقض حقوق زندانیان میتواند به تضعیف حاکمیت قانون و اعتماد به نهادهای عدالت منجر شود. این نقضها میتوانند بر سلامت و بهبود زندانیان تأثیر منفی گذارده و چشمانداز بازگشت موفقیتآمیز آنها به جامعه را کاهش دهند.
اقلیت های ملی
حقوق اتنیک ها: حفاظت از اقلیتهای قومی یا اتنیک ها در برابر تبعیض و ارتقاء حقوق برابر برای آنها. این شامل حفظ فرهنگ، زبان و هویت آنها است.
گزارش تخلفات: هرانا در این ماه، ۱۳ مورد نقض را در بخش اقلیت های ملی ثبت کرد که شامل ۱۳ مورد بازداشت، ۱ مورد احضار به مراجع امنیتی، ۱ مورد تفتیش منزل و ۹ ماه حبس برای ۱ نفر میباشد.
نمونه ها:
- علی بابایی، فعال ترک (آذربایجانی) محبوس در زندان تبریز، توسط شعبه اول دادگاه انقلاب این شهر به ۹ ماه حبس محکوم شد.
- هیوا عبداللهی، شهروند اهل مهاباد، توسط نیروهای امنیتی در این شهرستان بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شد.
تأثیر: چنین نقضهایی میتواند منجر به از دست دادن زمین، استحاله فرهنگی، به حاشیه رانده شدن، فقر و درگیری شود و بافت اجتماعی و هویت جوامع بومی را از بین ببرد.
آزادی مذهب
حقوق اقلیتهای مذهبی: تأمین آزادی مذهبی و حمایت از افراد برای پیروی از اعتقادات مذهبی خود بدون ترس از تبعیض یا آزار.
گزارش تخلفات: هرانا در این ماه، ۲۲ مورد نقض را در این بخش ثبت کرد که شامل ۲۵ مورد بازداشت، ۹۶ ماه حبس برای ۲ نفر، ۸ مورد احضار به مراجع قضایی، ۹ مورد اجرای حکم حبس، ۲ مورد مصادره منزل و اموال و ۱۹ مورد تفتیش منزل است.
نمونه ها:
- وفا کاشفی، شهروند بهائی محبوس در زندان وکیلآباد، توسط دادگاه انقلاب مشهد به شش سال حبس محکوم شد که دو سال و شش ماه از این میزان به حالت تعلیق درآمده است.
- مأموران اداره اطلاعات بهطور همزمان منازل سهراب مظلومی، رحمان آقابابایی و کیوان دهقانی، سه شهروند بهائی ساکن اصفهان را تفتیش کردند. مأموران در جریان این اقدام، طیف گستردهای از وسایل شخصی، اموال و مدارک متعلق به این شهروندان و خانوادههای آنان را ضبط کردند.
- ایمان رشیدی، شهروند بهائی ساکن یزد، جهت اجرای حکم حبس به زندان این شهر منتقل شد. وی پیشتر توسط دادگاه انقلاب به تحمل سه سال و شش ماه و یک روز حبس محکوم شده بود.
تأثیر: نقض آزادی مذهبی میتواند منجر به شکاف اجتماعی، درگیری و به حاشیهنشینی جوامع مذهبی شود. این امر اصول تنوع و مدارا را در جامعه تضعیف میکند.
حق تحصیل
حق تحصیل: دسترسی برابر و فراگیر به آموزش با کیفیت برای همه افراد، بدون تبعیض. این حق همچنین شامل دسترسی به آموزش ابتدایی رایگان و اجباری است.
گزارش تخلفات: هرانا در این ماه، ۱۸ مورد نقض را در این بخش ثبت کرد که ۲۰ مورد احضار به کمیته دانشگاه، دستکم ۶۶ ترم تعلیق از تحصیل برای ۳۶ نفر و ۱۳ مورد اخراج از دانشگاه را شامل می شود.
نمونه ها:
- کمیته انضباطی دانشگاه صنعتی امیرکبیر برای ۱۸ دانشجو در ارتباط با اعتراضات اسفندماه سال گذشته، احکام انضباطی صادر کرد. برای دو تن از این دانشجویان به دلیل آنچه «هتاکی به پرچم» عنوان شده، حکم اخراج صادر شد و سایر این دانشجویان، به تعلیق و محرومیت از تحصیل برای یک تا سه ترم محکوم شده اند.
- رضا نیاپرست، دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد رشته تاریخ دانشگاه شهید بهشتی، توسط کمیته انضباطی این دانشگاه به دو ترم محرومیت از تحصیل و اخراج از این دانشگاه محکوم شد.
- معاون دانشجویی دانشگاه صنعتی شریف از صدور حکم اخراج برای شش دانشجوی این دانشگاه در ارتباط با اعتراضات دانشجویی اسفندماه سال گذشته خبر داد. به گفته وی، یک مورد از این احکام در شورای مرکزی انضباطی تأیید و به دانشجو ابلاغ شده است.
تأثیر: محرومیت از آموزش میتواند بر رشد اقتصادی و اجتماعی جامعه تأثیر منفی گذارد، فقر را تشدید کند و مانع از رسیدن افراد به پتانسیل کامل خود شود. آموزش نقش کلیدی در توسعه شهروندان آگاه و مسئول دارد.
حقوق کودک
حق سلامت و امنیت کودکان: اطمینان از حمایت و حفاظت کودکان از هرگونه آزار، بهرهکشی و خطرات بهداشتی.
گزارش تخلفات: هرانا در این ماه، ۱۵ مورد نقض را در بخش حقوق کودک ثبت کرد که شامل ۳ مورد قتل کودکان، ۱ مورد مصدومیت کودک کار، بازداشت ۴ فرد زیر ۱۸ سال، ۱ مورد نوزاد رها شده و ۱ مورد خشونت فیزیکی است.
نمونه ها:
- یک نوزاد که در یکی از خیابانهای نورآباد واقع در استان لرستان رها شده بود، پیدا شد.
- هانا رکان، نوجوان ۱۶ ساله ساکن کرمانشاه، توسط پدر خود به قتل رسید.
- یک مرد در مشهد با استفاده از سلاح سرد همسر و دو پسر خردسال خود را به قتل رساند و سپس به زندگی خود پایان داد.
تأثیر: عدم تأمین سلامت و امنیت کودکان میتواند تأثیرات ماندگاری بر رشد و توسعه آنها داشته باشد، مانع از دستیابی به پتانسیل کامل آنها شود و به چرخههای فقر و بیعدالتی دامن بزند.
قتلهای ناموسی
قتلهای ناموسی: حفاظت از افراد، به ویژه زنان و دختران، در برابر خشونت و قتل به بهانههای ناموسی و حفظ حیثیت خانوادگی.
گزارش تخلفات: هرانا در این ماه ۱ مورد قتل ناموسی را ثبت کرد.
نمونه ها:
- جلسه دادگاه رسیدگی به اتهام مردی که مادر خود را با انگیزه ناموسی به قتل رسانده بود، در دادگاه کیفری استان تهران برگزار شد.
تأثیر: قتلهای ناموسی نه تنها جان افراد را میگیرند بلکه نشاندهنده عمیقترین سطوح تبعیض جنسیتی هستند، ترس و محدودیتهای شدیدی بر زنان و دختران تحمیل میکنند و به نقض فراگیر حقوق بشر منجر میشوند.
خشونت خانگی
خشونتهای خانگی: پیشگیری از خشونت در خانه و محافظت از قربانیان آن. شامل حمایت قانونی و اجتماعی برای زنان، کودکان و سایر اعضای آسیبپذیر خانواده است.
گزارش تخلفات: هرانا در این ماه ۷ مورد قتل زنان ناشی از خشونت خانگی را ثبت کرد.
نمونه ها:
- یک زن در شهر محمدشهر کرج توسط همسر سابق خود با سلاح گرم به قتل رسید.
- مردی در مشهد همسر ۶۱ ساله خود را به دلیل اختلافات خانوادگی از طریق خفه کردن به قتل رساند. متهم سپس اقدام به خودکشی کرد و به مرکز درمانی منتقل شد.
- یک زن ۲۷ ساله در شهرستان آباده توسط همسرش به قتل رسید. مرد متهم این پرونده بازداشت و به مرجع قضایی تحویل شده است.
تأثیر: خشونت خانگی میتواند پایههای اساسی خانواده و جامعه را تضعیف کند، باعث آسیبهای جسمی و روانی بلندمدت بر قربانیان شود و الگوهای خشونتآمیز را برای نسلهای آینده تکرار کند.
زنان
خشونت مبتنی بر جنسیت: خشونت علیه فرد به دلیل جنسیت او یا خشونت که عمدتاً بر افراد با جنسیت خاص تأثیر میگذارد.
گزارش تخلفات: علاوه بر نقض های سیستماتیک ناشی از وجود قوانین تبعیض آمیز، هرانا در این ماه، ۱ مورد خشونت خانگی و ۱ مورد تجاوز به ثبت رساند.
نمونه ها:
- مردی که همسرش را در پی درخواست طلاق و مطالبه مهریه با خودرو زیر گرفته بود، بازداشت و روانه زندان شد. این زن در جریان این حادثه دچار شکستگی در بخشهایی از بدن خود شده است.
- نیلوفر مجاور، دختر ۲۷ ساله اهل پیرانشهر، پس از تحمل چند روز شکنجه، ضربوشتم و آزار جنسی دچار مرگ مغزی شد و جان باخت.
- جزئیات کامل این پرونده در گزارشهای منتشرشده در خبر آنلاین و رسانههای دیگر بازتاب یافته است.تأثیر: این نقض میتواند منجر به آزار و اذیت فیزیکی، جنسی، روانی یا رنج، از جمله تهدید، اجبار و محرومیت خودسرانه از آزادی، چه در ملاء عام و چه در زندگی خصوصی شود. این امر نابرابری جنسیتی را تداوم میبخشد، مانع توسعه میشود و میتواند منجر به آسیبهای جسمی و روانی بلندمدت شود.
تأثیر: این نقض میتواند منجر به آزار و اذیت فیزیکی، جنسی، روانی یا رنج، از جمله تهدید، اجبار و محرومیت خودسرانه از آزادی، چه در ملاء عام و چه در زندگی خصوصی شود. این امر نابرابری جنسیتی را تداوم میبخشد، مانع توسعه میشود و میتواند منجر به آسیبهای جسمی و روانی بلندمدت شود.
حقوق کار
حقوق کار: نقض حقوق کارگران، از جمله شرایط کاری ناایمن، دستمزد ناعادلانه، ساعات کاری غیرمنطقی و انکار حق سازماندهی و چانهزنی جمعی.
گزارش تخلفات: هرانا در این ماه، ۴۷ مورد مرگ به دلیل نبود ایمنی در محیط کار و ۱۷۲ مورد مصدومیت کارگر، ۱۳۵ مورد پلمپ اماکن، ۱۴۶۵ مورد بلاتکلیفی، ۲۸۲ مورد بیکاری، ۸۹ ماه معوقات مزدی، ۳۸ ماه و ۱۵ روز حبس برای ۱ نفر، ۳ مورد بازداشت، ۲ مورد احضار به دادگاه، ۱۴۶ مورد تجمع و ۷ مورد اعتصاب را به ثبت رساند.
نمونه ها:
- در پی واژگونی یک دستگاه اتوبوس حامل کارگران مجتمع مس سرچشمه در مسیر رفسنجان به سرچشمه، یک کارگر جان باخت و ۳۸ کارگر دیگر مصدوم شدند.
- ابراهیم رحمانپور، شهروند اهل نقده، توسط مرجع قضایی به تحمل ۳۸ ماه و ۱۵ روز حبس تعزیری محکوم شد.
- شماری از کارگران پیمانکاری فضای سبز شهرداری ایلام سه ماه حقوق پرداخت نشده دارند.
تاثیر: نقض حقوق کار میتواند منجر به استثمار، فقر و نابرابری شود. این امر سلامت، عزت نفس و توانایی کارگران برای حمایت از خود و خانوادهشان را تضعیف میکند.
خشونت نظامی و قضایی و امنیت شهروندان
استفاده بیش از حد پلیس یا مرزبانی از زور و سلاح: اطمینان از اینکه نیروهای اجرایی قانون در استفاده از زور متناسب و مسئولانه عمل کنند، به منظور حفاظت از حقوق شهروندان.
گزارش تخلفات: هرانا در این ماه، ۳ مورد قتل و ۱ مورد مصدومیت شهروندان و ۱ مورد قتل سوختبر را به ثبت رساند.
نمونه ها:
- یک سوختبر در شهرستان قائنات، در پی تیراندازی نیروهای نظامی جان خود را از دست داد.
- یک شهروند در شهرستان فاریاب در پی تعقیب و گریز و تیراندازی بیضابطه نیروهای نظامی، جان خود را از دست داد.
- یک شهروند در روستای ملاشریف از توابع شهرستان زهک، در پی تیراندازی بیضابطه نیروهای مرزبانی، جان خود را از دست داد.
تأثیر: استفاده بیرویه از زور توسط پلیس یا مرزبانی میتواند به نقض گسترده حقوق بشر منجر شود، اعتماد عمومی به نهادهای اجرایی قانون را کاهش دهد و منجر به نارضایتی و ناآرامیهای اجتماعی شود. این عملکردها ضرورت بازبینی در رویهها و آموزشهای نیروهای اجرایی را نشان میدهد.
واکنش های دولتی و نهادی
در پاسخ به افزایش نقض حقوق بشر گزارششده در شهریور ماه ۱۴۰۵، موضع رسمی و اقدامات دولت ایران و نهادهای آن متفاوت بوده است، هرچند عمدتاً در رسیدگی به ریشههای مشکلات یا تضمین پاسخگویی ناکافی بودهاند.
- محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، در مراسم مجمع صنفی کانون استادان دانشگاه ایران در دانشگاه تهران، با اشاره به وضعیت اقتصادی کشور گفت نمیشود تورم ۴۰ درصد باشد و در دو سال گذشته رشد حقوق ۲۰ درصد در نظر گرفته شود.او افزود اگر امسال تورم بالای ۶۰ یا ۷۰ درصد باشد و رشد حقوق تنها ۲۰ درصد باشد، امکان زندگیکردن وجود ندارد.
- ماده ۲ «طرح مقابله با نفوذ» که در مجلس شورای اسلامی تصویب شده، طیف گستردهای از همکاریهای علمی، پژوهشی، آموزشی و فرهنگی با نهادها و اشخاص خارج از کشور را مشمول ثبت در سامانه و دریافت مجوز میکند؛ موضوعی که با انتقاد دانشگاهیان و پژوهشگران نسبت به محدود شدن آزادیهای علمی و گسترش خودسانسوری همراه شده است. حسین ایمانیجاجرمی، استاد دانشگاه تهران، نسبت به امنیتیشدن فعالیتهای عادی پژوهشی و افزایش خودسانسوری هشدار داده و شیرین احمدنیا، رئیس انجمن جامعهشناسی ایران، نیز گفته است این محدودیتها میتواند حضور پژوهشگران ایرانی در شبکههای علمی بینالمللی، انتشار مقالات مشترک و فرصتهای مطالعاتی را کاهش داده و مهاجرت متخصصان را تشدید کند. صالح نقرهکار، وکیل دادگستری، نیز مفاهیم مبهم این طرح را زمینهساز محدودیت بیشتر حقوق و آزادیهای شهروندان دانسته است.
واکنش های بین المللی
- در شهریور ۱۴۰۵، مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران ابتکاری حقوقی و در حوزه حمایتگری را با هدف پیشبرد پاسخگویی در قبال جنایات ادعایی علیه بشریت که توسط مقامات حکومتی ایران ارتکاب یافتهاند، آغاز کرد. محور اصلی این تلاش، درخواست مجموعه فعالان حقوق بشر به دادستان کل فدرال آلمان برای آغاز یک تحقیقات ساختاری درباره وضعیت ایران بود؛ درخواستی که تمرکز ویژهای از منظر ادله و شواهد بر سرکوب مرتبط با اعتراضات سراسری دی و بهمن ۱۴۰۴ (دسامبر ۲۰۲۵ و ژانویه ۲۰۲۶) داشت.
- سارا حسین، رئیس هیأت مستقل حقیقتیاب سازمان ملل درباره ایران، گفت که حکومت ایران در سرکوب اعتراضات دی و بهمن ۱۴۰۴ مرتکب نقضهای فاحش حقوق بشر شده و بسیاری از این اقدامات، از جمله قتل، حبس، شکنجه و دیگر رفتارهای غیرانسانی، مصداق جنایت علیه بشریت بودهاند. به گفته او، نیروهای امنیتی به معترضان، رهگذران و کودکان شلیک کرده، مجروحان را در مراکز درمانی بازداشت کرده و شماری از بازداشتشدگان را تحت شکنجه و بدرفتاری قرار دادهاند.
- شرکت آنتروپیک اعلام کرده شماری از مجموعههای مرتبط با نهادهای حکومتی ایران از هوش مصنوعی Claude برای نظارت بر شهروندان و مخالفان، جمعآوری اطلاعات و فعالیتهای تبلیغاتی استفاده کردهاند. این شرکت ۱۶ حساب مرتبط با دو واحد امنیتی و شبهنظامی را مسدود کرده و گفته یکی از این مجموعهها بیش از ۶ هزار شهروند ایرانی و بیش از ۱۵۵ هزار پست در شبکه اجتماعی ایکس را بررسی کرده است. به گفته آنتروپیک، اطلاعات افراد در سامانهای به نام «آرمان» دستهبندی میشده و یکی از واحدهای مستقر در قم نیز ابزارهایی برای شناسایی کاربران شبکههای اجتماعی توسعه داده است. در یک مورد، ۳۹ حساب متعلق به مخالفان حکومت و ایرانیان خارج از کشور برای رصد انتخاب شده بودند.
نتیجه گیری
گزارش ماهانه مرکز آمار مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران در شهریور ۱۴۰۵، چشماندازی نگرانکننده از وضعیت حقوق بشر در ایران را ارائه داده است. شاهد نقض گسترده حقوق از جمله اجرای حکم اعدام بدون رعایت دادرسی منصفانه، سرکوب آزادی بیان، بازداشتهای خودسرانه، خشونتهای خانگی و ناموسی علیه زنان، نقض حقوق کارگران و استفاده بیرویه از زور توسط نیروهای امنیتی بودهایم. این گزارش بر اساس شواهد موثق و گزارشهای دقیق، تصویری واضح از الگوهای نقض حقوق بشر و تأثیر عمیق آن بر جامعه ایران را به نمایش میگذارد.
نتایج بهدست آمده بر ضرورت اقدامات فوری و مؤثر بینالمللی و داخلی برای رسیدگی به این نقضها و حمایت از قربانیان تأکید میکنند. از جمله یافتههای کلیدی، افزایش موارد خشونت نظامی و قضایی، بهویژه علیه زنان و اقلیتها، نگرانیهای عمیقی را در مورد تعهد ایران به رعایت حقوق بشر بینالمللی ایجاد میکند. این گزارش بر اهمیت ایجاد تغییر از طریق مکانیزمهای نظارتی مستقل، افزایش آگاهی عمومی، و فشارهای بینالمللی به منظور ارتقاء حقوق بشر و حاکمیت قانون در ایران تأکید دارد.
در نهایت، این گزارش ماهانه نه تنها به عنوان یک اسناد تاریخی از وضعیت حقوق بشر در ایران عمل میکند بلکه به عنوان یک فراخوان عملی برای همه ذینفعان به منظور اتخاذ اقدامات فوری و مسئولانه در جهت بهبود وضعیت حقوق بشر در ایران محسوب میشود.