تحولات اروپا و همچنین رخدادهای داخلی آمریکا به خوبی نشان میدهد که اثرگذاری ایران حتی از منطقه نیز فراتر رفته است و در این حوزه میتواند بسیاری از کشورها را با چالش مواجه کند.
گروه فارسپلاس: تحولات منطقه خاورمیانه از نوعی جابهجایی مهم نظام امنیتی در این منطقه خبر میدهد. پس از جنگ تحمیلی 40 روزه این موضوع شتاب بیشتری به خود گرفته است تا جایی که منابع غربی از این تحولات مهم سخن گفتهاند.در همین راستا، اندیشکده شورای روابط خارجی آمریکا طی مطلبی با اعتراف به بروز زلزلهای که نظم منطقهای مورد نظر آمریکا را از بین برد، عنوان کرد:« از دهه ۱۹۷۰، ایالات متحده نظم منطقهای را پرورش داده و رهبری کرده است که شامل بحرین، مصر، اردن، مراکش، قطر، عربستان سعودی، ترکیه، امارات متحده عربی (امارات متحده عربی) و (عملاً) اسرائیل بوده است. کشورهای دیگری مانند عمان و کویت نیز نقشهای منحصر به فردی در این معماری منطقهای ایفا کردهاند. این روابط، پیگیری منافع اصلی واشنگتن در خاورمیانه را نسبتاً آسانتر و کمهزینهتر کرده است – جلوگیری از تهدیدات علیه جریان آزاد نفت، کمک به تضمین امنیت اسرائیل و جلوگیری از به چالش کشیدن برتری آمریکا توسط هر کشور یا ترکیبی از کشورها در منطقه.»
این اندیشکده تصریح کرد: «به امروز که نگاه کنیم، سعودیها که آشکارا نگران قابل اعتماد بودن ایالات متحده شدهاند، اکنون به دنبال گزینههای دیگری هستند. مهم نیست که ترکها و پاکستانیها نتوانند آن نوع قدرت نظامی را که ایالات متحده در اختیار دارد، به کار گیرند. سعودیها و شرکای امنیتی جدیدشان به دنبال نظم جدیدی هستند که به آنها، نه واشنگتن، اجازه دهد منطقه را شکل دهند. »با این اوصاف، امروز سفر مقامهای سه کشور منطقه به تهران را میتوان نشانهای همین جابهجایی تحولات منطقهای و از اهمیت جایگاه ایران در معادلات امنیتی منطقه و ضرورت گفتوگو با جمهوری اسلامی برای عبور از بحرانهای جاری دانست؛ سفری که در پی پیشنهاد پاکستان و با نظر مساعد ایران انجام میشود و محور اصلی آن، بررسی تحولات منطقه پس از جنگ اخیر و راههای تأمین امنیت پایدار خواهد بود.
وقتی امنیت منطقه و جهان بدون ایران تأمین نمیشود جنگ تحمیلی 40 روزه و تحولات متعاقب آن، معادلات امنیتی منطقه را با واقعیتهای تازهای روبهرو کرده است. تجربه این جنگ نشان داد که امنیت خاورمیانه را نمیتوان صرفاً با اتکا به قدرتهای فرامنطقهای، حضور نظامی آمریکا یا ائتلافهای محدود و تهدیدآمیز تأمین کرد. کشورهای منطقه بیش از گذشته دریافتهاند که هرگونه ترتیبات امنیتی پایدار، بدون مشارکت بازیگران اصلی منطقه، با محدودیتهای جدی مواجه خواهد شد. در چنین شرایطی، سفر مقامهای سه کشور منطقه به تهران را باید در چارچوب افزایش اهمیت نقش ایران در آینده امنیت منطقه بررسی کرد. کشوری که در برابر تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی ایستادگی کرده، همچنان یکی از بازیگران اصلی معادلات سیاسی و امنیتی منطقه است و نمیتوان درباره آینده این جغرافیا بدون در نظر گرفتن مواضع و ظرفیتهای آن تصمیم گرفت. از این منظر، حضور هیئتهای منطقهای در تهران صرفاً یک دیدار دیپلماتیک معمولی نیست؛ بلکه میتواند نشانهای از تقویت این درک باشد که مسیر حل بحرانهای منطقهای از گفتوگو و همکاری میان کشورهای منطقه میگذرد، نه از تحمیل اراده قدرتهای خارجی.تحولات اروپا و همچنین رخدادهای داخلی آمریکا به خوبی نشان میدهد که اثرگذاری ایران حتی از منطقه نیز فراتر رفته است و در این حوزه میتواند بسیاری از کشورها را با چالش مواجه کند. حوادث داخلی فرانسه که نشان دهند مشکلات چندلایه، اقتصادی و انرژی و … است به خوبی این اثرگذاری را اثبات میکند.
آغاز سیاست امنیت درونزا از تهران؟ یکی از مهمترین ابعاد این سفر، ظرفیت آن برای تقویت ایده «امنیت درونزای منطقهای» است؛ رویکردی که بر مسئولیت مشترک کشورهای منطقه در تأمین امنیت خود تأکید میکند. سالهاست که حضور نظامی آمریکا در منطقه با ادعای تأمین امنیت توجیه میشود؛ اما در واقعیت چیزی که رخ داده این است که امریکا خود منشاء ناامنی در خاورمیانه بوده است. از نگاه جمهوری اسلامی ایران، امنیت پایدار زمانی شکل میگیرد که کشورهای منطقه با احترام به حاکمیت ملی یکدیگر، از مداخله خارجی فاصله بگیرند و برای حل اختلافات، سازوکارهای مشترک ایجاد کنند. جمهوری اسلامی ایران به خوبی تحولات منطقه و نقاط ضعف و وابستگی این کشورها به غرب را بررسی میکند. تهران واقعیت را جای روکشهای سیاسی نمیگذارد و بر اساس واقعیتهای منطقهای و نه چراغ سبزهای مقطعی این کشورها تحولات را بررسی میکند.
این در شرایطی است که قطعا نباید سابقه برخی از این کشورها در همراهی با آمریکا و رژیم صهیونیستی و همچنین ارتباطات هم اکنون آنان را نادیده گرفت و قطعا این موارد بر تصمیم گیری ایران اثرگذاری بیشتری دارد. تهران؛ میزبان رایزنی برای آینده منطقه در مجموع، سفر مقامهای سه کشور منطقه به تهران نشان دهنده نوع تحولات منطقه و نوع نیاز کشورها به امنیت و وابستگی امنیتی منطقه به ایران است. اهمیت این سفر در آن است که کشورهای منطقه برای بررسی مسائل مهم امنیتی، به گفتوگو با ایران روی آوردهاند؛ کشور نقش بی بدیلی در منطقه دارد و نشان داده حتی در برابر آمریکا به خوبی ایستادگی میکند و بسیاری از کارشناسان بین المللی به عنوان یک قدرت نوظهور از ایران در حوزه امنیتی یاد میکنند که برتری خود را در خاورمیانه اثبات کرده است. البته ارزش واقعی این رایزنیها نه صرفاً در برگزاری دیدارها، بلکه در نتایج عملی آنها سنجیده خواهد شد؛ با این حال پیام اصلی این تحولات روشن است. امنیت منطقه را نمیتوان از بیرون وارد کرد و هیچ ترتیبات پایداری بدون مشارکت کشورهای اصلی منطقه شکل نخواهد گرفت.
