رویکرد چین به امنیت دریانوردی در تنگه هرمز صرفا ناظر به روابط دوجانبه پکن با ایران یا اعراب خلیج فارس نمیشود و آنرا باید در تصویر کلانتر از نظم بین المللی دید.
در این راستا وی از قدرتهای خارجی خواسته است تا استانداردهای دوگانه خود را در قبال خاورمیانه کنار بگذارند.
همچنین رئیس جمهور چین بر لزوم تقویت همکاریهای امنیتی با قاهره تأکید و تلاشهای یکدیگر برای مبارزه با تروریسم حمایت کرده است.
در خصوص این موضع رئیس جمهور چین باید توجه داشت که این رویکرد پکن، یک موضع کاملاً جدید و بیسابقه نیست، بلکه ادامهدهنده و تشدیدکننده رویهای است که پکن از آغاز جنگ رمضان در پیش گرفته است.
این اقدام، بخشی از تلاشهای عملی و دیپلماتیک فزاینده چین برای تضمین امنیت کشتیرانی خود در بحبوحه بیثباتی منطقهای محسوب میشود.
جنگ رمضان و رویکرد چین به تنگه هرمز
از زمان آغاز درگیری در اواخر فوریه ۲۰۲۶، چین یک رویکرد چندوجهی برای حفاظت از منافع کشتیرانی خود اتخاذ کرده است. در این راستا پکن درخواستهای فوری برای کاهش تنش و تضمین امنیت دریانوردی داشته است.
در اوایل جنگ، چین با نگرانی از کاهش شدید ترافیک کشتیها در تنگه هرمز و تأثیر آن بر واردات انرژی، خواستار توقف عملیات نظامی و کاهش تنش شد.
این درخواستها با ابتکارات رسمیتری مانند طرح پنجمادهای چین و پاکستان در اوایل آوریل ۲۰۲۶ دنبال شد که در آن به صراحت بر لزوم تأمین امنیت کشتیهای تجاری در تنگه هرمز و عبور امن آنها تأکید شده بود
این طرح در واقع یک پیشنهاد جامع برای حل بحران از طریق توقف جنگ، آغاز مذاکره، حمایت از غیرنظامیان، تضمین امنیت دریانوردی در تنگه هرمز و پایبندی به قوانین بینالمللی بود.
گام های عملی چین در امنیت دریانوردی
پس از تشدید تنشها و حملات به کشتیرانی، چین گامهای عملیتری برداشته است. بر اساس گزارشهای اواخر ژوئیه ۲۰۲۶، دیپلماتهای چینی به طور مستقیم با جنبش حوثیها در یمن وارد گفتوگو شدند تا از آنها تضمین بگیرند که به کشتیهای نفتکش چینی اجازه عبور امن از جنوب دریای سرخ داده شود.
این اقدام که با اطلاع ایران صورت گرفته، نشاندهنده عزم پکن برای ورود به مذاکرات مستقیم با گروههای مسلح منطقهای به منظور تأمین امنیت منافع حیاتی خود است.
تفاوت اصلی در این مرحله، گذار از درخواستهای دیپلماتیک عمومی به اقدامات عملی و مستقیم برای حفاظت از کشتیهای خود است.
در حالی که مواضع قبلی چین بر لزوم احترام به حاکمیت کشورها و امنیت آبراههای بینالمللی از طریق گفتوگو تأکید داشت، تحولات اخیر نشان میدهد که پکن وارد فاز جدیدی از تعامل عملی با بازیگران غیردولتی درگیر در مناقشه شده است تا به طور ویژه از منافع کشتیرانی خود در برابر تهدیدات مستقیم محافظت کند.
این اقدام، گامی فراتر از موضعگیریهای سیاسی و نشاندهنده اولویتبندی امنیت زنجیره تأمین انرژی و تجارت دریایی چین است.
تأکید چین بر همکاری عملی در دریای سرخ
باید توجه داشت تمرکز اصلی اقدامات عملی و جدید چین در حال حاضر بر تعامل مستقیم با انصارالله یمن برای تضمین امنیت کشتیرانی در دریای سرخ (تنگه بابالمندب) است.
از سویی دیگر، چین به طور همزمان با کشورهای حوزه خلیج فارس درباره اوضاع تنگه هرمز نیز در حال گفتوگو و هماهنگی است، اما این همکاری بیشتر در سطح سیاسی و دیپلماتیک است تا اقدامات عملی و مستقیم مشابه با انصارالله یمن.
با توجه به اینکه تنگه هرمز عملاً مسدود شده، مسیر دریای سرخ از طریق بابالمندب به یک شریان حیاتی برای صادرات نفت عربستان به چین تبدیل شده است.
پس از اینکه انصارالله یمن در ۲۰ ژوئیه ۲۰۲۶ تهدید به مسدود کردن دسترسی به بنادر عربستان کردند، چین برای حفظ جریان نفت خود، مستقیماً با این گروه وارد مذاکره شد.
چین به جای اخذ تضمین کلی، به صورت موردی با انصارلله یمن هماهنگ میکند و عبور هر نفتکش را به طور جداگانه با آنها هماهنگ مینماید.
با وجود این باید توجه داشت که همکاری چین با اعراب خلیج فارس در مورد تنگه هرمز، عمدتاً در چارچوب دیپلماتیک و سیاسی دنبال میشود.
کشورهای عربی خلیج فارس از چین خواسته بودند تا از نفوذ اقتصادی خود بر ایران برای کاهش تنشها و بازگشت به وضعیت عادی در تنگه هرمز استفاده کند.
در این راستا، مقامات ارشد چین گفتوگوهای فشردهای با اعراب خلیج فارس و ایران داشتهاند. در این گفتوگوها، چین بر لزوم آتشبس، کاهش تنش و تضمین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز تأکید کرده است.
با وجود این، این همکاری بیشتر بر میانجیگری سیاسی و استفاده از روابط اقتصادی چین با ایران (به عنوان بزرگترین شریک تجاری تهران) برای ترغیب آن به مذاکره و کاهش محدودیتها متمرکز بوده است.
بر این اساس، چین محتاطانه عمل کرده و تمایلی به رویارویی مستقیم با ایران یا پذیرش تعهدات امنیتی به سبک آمریکا ندارد. بر همین اساس چین قطعنامه شورای امنیت که سازوکاری برای ائتلاف سازی در منطقه به منظور تامین امنیت تنگه هرمز را پیشنهاد میداد، وتو کرد.
همچنین چین در نشست اخیر وزرای دارایی گروه ۲۰ با بندی درباره تنگه هرمز مخالفت کرد و این مانع از صدور یک بیانیه مشترک مورد اجماع شد.
در نشست وزرای دارایی و روسای بانکهای مرکزی گروه ۲۰ که در روزهای ۳۱ اوت و ۱ سپتامبر ۲۰۲۶ (۹ و ۱۰ شهریور ۱۴۰۵) به میزبانی آمریکا در شهر اشویل، کارولینای شمالی برگزار شد، اختلاف اصلی بر سر بندی در بیانیه بود که در آن نسبت به اختلال در تجارت انرژی ابراز نگرانی شده و بر «تردد آزاد، ایمن و قابل پیشبینی» از طریق تنگه هرمز تأکید شده بود.
به گزارش تابناک، نگرانی از ایجاد سابقه برای تنگه تایوان، مهمترین دلیل برای مخالفت چین بوده است.
پکن نگران بود ادبیات بهکاررفته در این بند که بر «آزادی کشتیرانی» تأکید دارد، بعداً توسط آمریکا برای ایجاد محدودیت در تنگه تایوان و دریای چین جنوبی که چین بر آنها ادعای حاکمیت دارد، استفاده شود.
در این راستا و بهدلیل مخالفت چین، امکان دستیابی به اجماع برای صدور بیانیه مشترک از بین رفت و آمریکا بهعنوان رئیس دورهای گروه، ناچار شد «بیانیه رئیس گروه ۲۰» را منتشر کند که در آن ۱۹ عضو دیگر بهجز چین از آن حمایت کردند.