«آرمان ملی» در گفت وگو با کارشناسان بررسی کرد؛
آرمان ملی-احسان انصاری: با فرا رسیدن ماه محرم و عزاداری برای شهادت امام حسین(ع) و یاران باوفایش نوجوانان وجوانان بسیاری در این عزاداریها شرکت میکنند.کسانی که در سالهای اخیر به «نسل زد» معروف شدهاند و عنوان می شود که دارای دغدغه های متفاوتی نسبت به نسل های گذشته به خصوص در زمینه عقاید مذهبی هستند. به همین دلیل«آرمان ملی» موضوع دینداری و دین گریزی نسل جدید را در گفت وگو با جامعه شناسان و کارشناسان مورد تحلیل و بررسی قرار داده است.
![دینداری و دین گریزی «نسل زد»](https://cdn.armanmeli.ir/thumbnail/0IncrklN1qNs/S6Hsh8dSr2z7Oz9zGla1YvHrg-LW4xM-HR8NLGoT6SF27gvge54c70s_uzPBlgh1YzKW8nJt0EhFqqqm95MB2cfhc0TF_2ar/%D9%86%D8%B3%D9%84+%D8%B2%D8%AF.jpg)
دکتر تقی آزاد ارمکی، جامعهشناس در این زمینه معتقد است: امروز شاید بسیاری از جوانان یک قرائت بهخصوص را نپذیرند اما هیچ گاه از مسائل معرفتی و دین عبور نکرده و بلکه همچنان خود را معتقد و پایبند میدانند. با این وجود قرائتهای مختلفی از دین در جامعه به وجود آمده که جوانان براساس دغدغههای خود به این قرائتها گرایش پیدا میکنند. جوان امروزی از حیطه عبادت خارج نشده است. به عبارت دیگر قرائتهای سختگیرانه جای خود را به قرائت اجتماعی از مفاهیم معرفتی خواهد داد.
با این وجود قرائتهای مختلفی از دین در جامعه به وجود آمده که جوانان براساس دغدغههای خود به این قرائتها گرایش پیدا میکنند. وی ادامه داد:میزان دینداری در جامعۀ ایران افت نکرده است. این طور نیست که در گذشته نود درصد جامعۀ ما دیندار بوده باشند و الان این رقم، به علت رویگردانی متولدین دهههای 70 و80، به پنجاه درصد رسیده باشد. دینداری در جامعۀ ما افت و خیز و بالا و پایین داشته است اما در کل دینداری در جامعۀ ایرانی همیشه در همین حد و حدود بوده است. در ایران کنونی، تحولی در نحوۀ عمل به دین ایجاد شده است. دینداری در جامعۀ سنتی به گونهای است و در جامعۀ مدرن به گونهای دیگر. به علاوه، ما هیچ پژوهشی نداریم که نشان دهد ایران پنجاه سال پیش چقدر دیندار بوده است. این پژوهشها ناظر بر جامعۀ امروز است. من قبول دارم که تغییراتی رخ داده است ولی این طور نیست جامعۀ ما در حال سکولار شدن و کنار گذاشتن دین باشد. تغییری در نوع دینداری اتفاق افتاده است.
این جامعه شناس تصریح کرد:افرادی که در قشر علمای دینی میتوانستند به پرسشها پاسخ دهند یا وزیر و وکیل شدهاند یا به برخی مناصب حاکمیتی منصوب یا انتخاب شدهاند؛ بنابراین آنهایی که ماندهاند برخی توان پاسخگویی به پرسشهای جامعه را ندارند و اگر هم کسی باقی مانده باشد، جنس سئوالهای او هم از جنس پاسخهای علوم انسانی و پرسشهای مربوط به آن است. این طور نیست که شما بگویید روحانیت بر اسلام فقهی اصرار دارد و جامعه به آن تن نمیدهد. تغییراتی که در جامعۀ ایران حادث شده، در کل حوزۀ دین رخ داده است. ما مشکلات این زمینه را نمیببینیم و میگوییم جامعۀ در حال حرکت به سمت سکولاریسم است. جامعۀ ما منطق دینداری را دنبال میکند.
آزاد ارمکی: میزان دینداری در جامعۀ ایران افت نکرده است. این طور نیست که در گذشته نود درصد جامعۀ ما دیندار بوده باشند و الان این رقم، به علت رویگردانی متولدین دهههای 70 و80، به پنجاه درصد رسیده باشد. دینداری در جامعۀ ما افت و خیز و بالا و پایین داشته است اما در کل دینداری در جامعۀ ایرانی همیشه در همین حد و حدود بوده است
محمد تقی میبدی یزدی، استاد دانشگاه و حوزه نیز در این زمینه معتقد است:« قیام عاشورا دارای منطق است و در طول تاریخ رنگ کهنگی نگرفته و در آینده نیز نخواهد گرفت. متاسفانه برخی از کسانی که خود را بهعنوان خطیب معرفی میکنند به دلیل نداشتن دانش کافی سخنانی در منبرهای عزاداری یا مراسم مذهبی عنوان میکنند که مورد سوء استفاده قرار میگیرد. رفتارهای غیرشرعی مانند قمهزنی، در کنار سخنرانیهای افراد کماطلاع دستاویزی برای جولان معاندان اسلام در شبکههای اجتماعی شده که بهوسیله آن عقاید مذهبی را هدف قرار دهند. هدف اصلی امام حسین(ع) از قیام عاشورا درس آزادگی، حریت و عقلانیت بوده است. این در حالی است که در جامعه از بیان اهداف اصلی قیام امام حسین(ع) آنگونه که باید خبری نیست و برخی اهداف سیاسی و جناحی خود را در چنین مراسمی دنبال میکنند. جامعه ما هرساله به مناسک عزاداری محرم اضافه میکند اما از مقاصد آن غافل است.
وی ادامه داد: باید توجه داشت که شکل و شمایل عزاداری محرم نیست که اهمیت دارد، بلکه اهداف و ماهیت اصلی قیام عاشورا واجد اهمیتی عالی است. نمیتوان جامعهای را در نظر گرفت که اهداف اصلی قیام عاشورا در آن باشد و در عین حال دروغ، شکاف طبقاتی و اختلاس هم در آن دیده شود. جامعه دارد از مفاهیم اصلی مذهبی فاصله میگیرد و اهداف فردی و گروهی جایگزین آن میشود. امام حسین(ع) قبل از آنکه بر امویان و معاویه و یزید بتازد، با علمایی مواجه بود که نسبت به اتفاقات زمان خود بیتفاوت بودند. این علما برای رسیدن به منافع فردی خود دروغها و اکاذیبی را وارد اسلام کردند که به سود معاویه و یزید بود. به همین دلیل امام حسین(ع) قبل از آنکه به دنبال قیام باشد تلاش کرد این علما در مسیر دین انحراف ایجاد نکنند. در نتیجه دو مساله امام حسین(ع) را همواره رنج میداد؛ نخست عالمان بیعمل و دوم جهل مردم.
فراستخواه:باید بین نسلها گفت وگوی دینی صورت گیرد
مقصود فراستخواه، جامعه شناس درباره اینکه گفته می شود نسل جدید دین گریز شده است معتقد است: اینکه گفته می شود جامعه دیگر دینی نیست و نسل جدید دیگر دین ورزی و دینداری نمی کند، در حقیقت به معنای برآورده نشدن انتظارات حداکثری برخی گروه ها و ایدئولوژی هاست؛ کسانی انتظاراتی از دینداری دارند و چون در جامعه و میان نسل جوان، درک از دینداری به آن صورت که این افراد می خواهند نیست، مردم را به دیندار نبودن متهم می کنند در حالی که مساله ما اینجا مساله نسلی است، وقتی نسل تغییر می کند، طبیعی است که باید میان نسل قبلی و جدید یک گفت وگویی صورت بگیرد، اگر این گفت وگو و تفاوت های میان نسلی به رسمیت شناخته نشود، منجر به شکاف و تعارض نسلی می شود؛ مخصوصا اگر یک نسل بخواهد الگوهای خود را بر نسل های جدید تحمیل کند.
فراستخواه امر دینی را یک امر اجتماعی می داند و بر این باور است که جامعه کنونی ایران از طریق شبکه های اجتماعی، اینترنت، تغییرات شهرنشینی، جمعیتی، تحصیلات و تنوعات نهادهای اجتماعی به دنیای جدیدی پرتاب می شود در نتیجه این جامعه، جامعه نخبه مدار قبلی نیست، جامعه مبتنی بر دانش و یادگیری در سطح عموم مردم و گروه های اجتماعی است. در نتیجه امر دینی به دلیل ماهیت اجتماعی بودنش در جامعه نیاز به تحول و تنوع و همسخنی و همگرایی با دگرگونی های دنیا دارد. طبیعی است دینداری کسی که تحصیلات و اطلاعات مختلف و متضاد دارد و با منابع، دیدگاه ها و جهان بینی های جور واجور کم و بیش آشنایی دارد با کسی که منابع اطلاعاتی ندارد و سر و کارش با دانش، آگاهی، اندیشه، فلسفه ها و مذاهب نیست، متفاوت است. افراد تحصیلکرده و آگاه ممکن است بسیار سوال بپرسند و بخواهند بیشتر در دین ورزی خود عقلانیت به خرج دهند و در واقع یک دینداری معقول و پرسشگر را دنبال کنند، شکلی از دینداری که با کثرت سازگار باشد، گروه هایی که با تربیت شهروندی جدید به بار می آیند می خواهند دینداری را با نجابت و نزاکت و آزاده منشی و حقوق بشر و انسان دوستی و کثرت گرایی جمع بکنند. اندام جامعه ایران در حال تغییر است و لباس ها هم باید با آن تغییر کند در نتیجه افکار و رفتارهای دینداری افراد هم عوض می شود.